Cuộc tấn công vào Đà Nẵng năm 1858

Ngày 1/9/1858, liên quân Pháp – Tây Ban Nha nổ súng tấn công vào Đà Nẵng, chính thức mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Mục tiêu ban đầu của Pháp là thực hiện chiến lược “đánh nhanh thắng nhanh” để buộc triều đình nhà Nguyễn đầu hàng.

Tuy nhiên, quân dân Việt Nam đã chống trả quyết liệt khiến quân Pháp gặp nhiều khó khăn. Sau đó, quân Pháp chuyển hướng tấn công vào Gia Định (Sài Gòn) – khu vực có vị trí chiến lược về kinh tế và giao thương.

Các hiệp ước và quá trình mất chủ quyền

Sau nhiều năm chiến tranh và thất bại quân sự, triều đình nhà Nguyễn buộc phải ký nhiều hiệp ước nhượng bộ với Pháp.

Những hiệp ước quan trọng bao gồm:

• Hiệp ước Nhâm Tuất (1862): nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp
  
  

• Hiệp ước Giáp Tuất (1874): mở thêm nhiều cửa biển cho thương nhân Pháp
  
  

• Hiệp ước Hác-măng (1883): đặt Việt Nam dưới chế độ bảo hộ
  
  

• Hiệp ước Pa-tơ-nốt (1884): hoàn tất việc biến Việt Nam thành thuộc địa của Pháp
  
  

Sau năm 1884, Việt Nam chính thức trở thành một phần của Liên bang Đông Dương thuộc Pháp, cùng với Lào và Campuchia.

Khai thác tài nguyên và phát triển cơ sở hạ tầng

Để thu lợi từ thuộc địa, Pháp tiến hành nhiều chương trình khai thác kinh tế quy mô lớn.

Các lĩnh vực khai thác chính:

• Nông nghiệp đồn điền: cao su, cà phê, chè
  
  

• Khai khoáng: than đá, thiếc, kẽm
  
  

• Công nghiệp chế biến: xay xát gạo, chế biến nông sản
  
  

• Giao thông vận tải: xây dựng đường sắt, cầu, cảng biển

Dưới tác động của chế độ thuộc địa, xã hội Việt Nam có nhiều thay đổi sâu sắc.

Các giai cấp xã hội mới dần hình thành:

• Địa chủ phong kiến: Sở hữu nhiều ruộng đất và một số bộ phận hợp tác với thực dân
  
  

• Nông dân: Tầng lớp đông đảo nhất nhưng bị bóc lột nặng nề
  
  

• Công nhân: Làm việc trong các hầm mỏ, nhà máy và đồn điền
  
  

• Tư sản dân tộc: Xuất hiện trong lĩnh vực thương nghiệp và công nghiệp nhỏ
  
  

• Tiểu tư sản: Học sinh, giáo viên, nhà báo, công chức
  
  

Sự hình thành các giai cấp mới đã tạo nên những lực lượng xã hội quan trọng cho phong trào đấu tranh cách mạng sau này.

Phong trào Cần Vương (1885 – 1896)

Sau khi kinh thành Huế thất thủ năm 1885, vua Hàm Nghi ban Chiếu Cần Vương, kêu gọi nhân dân đứng lên giúp vua chống Pháp.

Phong trào lan rộng khắp cả nước, đặc biệt mạnh ở:

• Thanh Hóa
  
  

• Nghệ An – Hà Tĩnh
  
  

• Quảng Bình
  
  

• Quảng Nam
  
  

Mặc dù thất bại, phong trào đã khẳng định tinh thần yêu nước mạnh mẽ của nhân dân Việt Nam.

Phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX

Bước sang thế kỷ XX, nhiều phong trào yêu nước mới xuất hiện với tư tưởng cải cách và hiện đại hóa đất nước.

Các phong trào tiêu biểu:

• Phong trào Đông Du: Đưa thanh niên sang Nhật học tập
  
  

• Phong trào Duy Tân: Cải cách xã hội và giáo dục
  
  

• Đông Kinh Nghĩa Thục: Nâng cao dân trí và phát triển giáo dục
  
  

Những phong trào này góp phần thức tỉnh tinh thần dân tộc và ý thức độc lập của người Việt Nam.

Cao trào cách mạng và sự ra đời của phong trào giải phóng dân tộc

Từ đầu thế kỷ XX, phong trào công nhân và phong trào yêu nước dần kết hợp với nhau, tạo nên những tổ chức cách mạng có tính chất hiện đại.

Các phong trào tiêu biểu:

• Phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930 – 1931)
  
  

• Phong trào dân chủ (1936 – 1939)

Những phong trào này đã chuẩn bị lực lượng chính trị và quần chúng cho cuộc tổng khởi nghĩa.

Cách mạng Tháng Tám 1945 

Năm 1945, khi Nhật Bản đầu hàng Đồng minh trong Chiến tranh thế giới thứ hai, bộ máy thống trị của thực dân – phong kiến tại Việt Nam rơi vào khủng hoảng.

Nắm bắt thời cơ lịch sử, nhân dân Việt Nam đã tiến hành Tổng khởi nghĩa Tháng Tám trên toàn quốc.

Các mốc quan trọng:

• 19/8/1945: giành chính quyền tại Hà Nội
  
  

• 23/8/1945: giành chính quyền tại Huế
  
  

• 25/8/1945: giành chính quyền tại Sài Gòn
  
  

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Sự kiện này đã chấm dứt chế độ nửa thuộc địa nửa phong kiến kéo dài gần một thế kỷ.